Met het verzamelen van zwerfstenen kan men verschillende kanten op. Eén ervan is dat men zich toelegt op het verzamelen van gidsgesteenten. Dit doen de meeste zwerfsteenverzamelaars. Gidsgesteenten zijn zwerfstenen waarvan het brongebied en het moedergesteente in de landen om ons heen bekend is. In het geval van noordelijke zwerfstenen is het herkomstgebied Scandinavië. Halengraniet is zo'n gidsgesteente uit het noorden.



Het zoeken naar gidsgesteenten heeft zo zijn voordelen. Het

selecteren op bepaalde soorten maakt dat de verzameling, zeker

de eerste jaren, binnen de perken blijft. Stenen vragen nu eenmaal

vrij veel ruimte. Bovendien zoekt een verzamelaar van gidsgesteenten

doorgaans veel gerichter. Hoewel iedere steensoort een eigen

verhaal vertelt over samenstelling en ontstaan, kun je met het zoeken

naar gidsgesteenten de bulk, om het zo maar te zeggen, laten liggen.

Die is op dat moment minder interessant.


 

 

Halengraniet_-_BorgerDrJPG
Halengraniet - Zwerfsteen van Borger (Dr.). Halengraniet is een grijswitte porfierische biotietgraniet met talrijke evenwijdig gerangschikte kaliveldspaattabletjes.


De moeilijkheid is wel welke kei neem je als potentieel gidsgesteente

mee en welke laat je liggen? Onwillekeurig zoeken en kijken

verzamelaars naar stenen die ze al kennen. Aan de onbekende

soorten loopt men makkelijk voorbij. Dat is de oorzaak dat het

enige tijd vergt om een redelijke verzameling gidsgesteenten aan

te leggen. Van ieder nieuw gidsgesteente moeten de kenmerken

worden onthouden, aangevuld met de beelden van afwijkende typen.

Dit leerproces is vrij steil en verloopt langzaam. Dat verklaart waarom

men ook na tientallen jaren verzamelen nog steeds geconfronteerd

wordt met gidsgesteenten die men eerder niet herkende of die men

al die tijd van een verkeerde naam voorzien had. Het boeiende aan

deze deeltak van de zwerfsteenliefhebberij is: men raakt er niet

snel op uitgekeken.


 

 

Halengraniet_-_Westdorp_DrJPG
Halengraniet met kleine veldspaattabletjes - Zwerfsteen van Borger (Dr.).

 


 

Om gidsgesteenten te herkennen is enige kennis van gesteenten

onontbeerlijk. Het herkennen van granieten en porfieren en hun

structuurvormen is daarbij geen overbodige luxe. Toch werkt het

in de praktijk meestal anders. Men vergelijkt de gevonden

zwerfstenen met foto’s die in verschillende zwerfsteenboeken

afgebeeld zijn, vervolgens leest men er wat op na, waarna men

al of niet tot een bevredigende determinatie komt. Dat iemand

het aanvankelijk vaak bij het verkeerde eind heeft, is niet erg.

Het is immers een leerproces. Vaak zijn de ‘missers’ de opstap

naar een veel gedetailleerdere kennis van het betreffende

gidsgesteente.

Halen-graniet die hier besproken wordt, komt voor samen

met de zeer verwante Spinkamålagraniet. In veel gevallen is

het niet mogelijk om beide granieten uit elkaar te houden. Dit is

echter een probleem dat bij gidsgesteenten wel meer voorkomt.

Gesteenten, ook de meer ingekaderde gidsgesteenten, benader je

anders dan een vogel of een plant. Zeker, gidsgesteenten

onderscheiden zich van de overige zwerfstenen door hun specifieke

kenmerken. Toch ontkomt men er niet aan zich bij het beoordelen

te richten op gemiddelden. We hoeven in dit

verband maar te denken aan de bekende Ålandrapakivi: heel

herkenbaar als een roodachtige steen met ‘ringetjes’, maar geen

twee van die rapakivigranieten zijn gelijk aan elkaar.

Met Halengraniet hebben we iets vergelijkbaars. Er bestaan

verschillende afwijkende typen, die naast elkaar gelegd een ‘rijtje’

vormen, waaruit een duidelijke verwantschap blijkt.
 

 

 

Halengraniet_-_Rees_DldJPG
Halengraniet - Zwerfsteen van Rees (Dld.). De smalle kaliveldspaattabletten zijn blauwgrijs van kleur. Ze steken goed af tegen de witte plagioklazen. Dit type toont met zijn talrijke witte plagioklazen gelijkenis met een porfierisch Stockholmgraniet.


 

 

In goede doen zijn Halengranieten te herkennen aan hun talrijke

slanke, doorgaans kleine tabletvormige kaliveldspaten. Gemiddeld

zijn die tot 1,5cm lang. Er zijn echter typen met grotere veldspaat

eerstelingen, soms tot 2cm lang. Het gesteente is een biotietgraniet,

meest grijs, geelgrijs tot grijsrood van kleur. Aan de verweerde buitenzijde

van de zwerfstenen valt deze kleur meestal niet op. Daar kleurt dit gesteente

meest grijs tot grijswit, afhankelijk van de verweringsgraad en de

bleking.
 


 

Karakteristiek bij Halengraniet is de evenwijdige rangschikking van

de kaliveldspaten. In handstukken valt dit onmiddellijk op. De

veldspaten liggen in het gesteente als ruim gemetselde stenen in

een muur. Bij grote zwerfstenen blijft de parallelle rangschikking

weliswaar aanwezig, maar zien we dat de oriëntatie van groepen

eerstelingen over het gesteente-oppervlak verspreid variëert.

Waarschijnlijk is stroming van de oorspronkelijke magmabrij hiervoor

verantwoordelijk.

 

Pernigraniet_-_Hoge_Veld_Norg_Drjpg
Perniögraniet, verweerde buitenzijde van de zwerfsteen met talrijke smalle evenwijdig verlopende kaliveldspaat tabletten - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.). De gelijkenis met Halengraniet is vrij groot. Porfierische Blekingegraniet - Zwerfsteen van Eeserveen (Dr.). Niet alle porfierische grijze tot grijswitte biotietgranieten met evenwijdig gerangschikte kaliveldspaten zijn Halengraniet. Het is beter om verwante typen Blekingegraniet te noemen.

 


 

Een evenwijdige rangschikking van kaliveldspaten zien we bij

meer granieten. Heel bekend is het bijvoorbeeld bij sommige typen

Perniögraniet, een meer roodachtige biotietgraniet uit zuidwest

Finland. Ook bij sommige Bohuslängranieten komt dit voor.

Komt de kleur en de structuur van het gevonden gesteente

enigermate overeen met Halengraniet dan is men, ondanks een

grovere korreling met eerstelingen van 2 tot 3 cm grootte, toch

geneigd de zwerfsteen als Halengraniet te determineren. Heeft

men twijfel, dan is een naam als Blekingegraniet wellicht 

verstandiger.

Hoewel de slanke kaliveldspaten het meest opvallen, bevat

Halengraniet relatief veel plagioklaas. De (geel)witte kristallen

vormen samen met de kleine, 2 tot 6 mm grote grijze tot grijsbruine

kwartskorrels en zwarte biotietschubjes, een soort grondmassa

tussen de veldspaateerstelingen.

Om bij het hoofdtype te blijven: Halengraniet is vooral aan zijn

talrijke, tot hooguit 1,5cm lange, slanke kaliveldspaatjes te

herkennen, die op een opvallende wijze parallel aan elkaar

gerangschikt zijn. Het gesteente maakt, van enige afstand

bekeken, daardoor een porfierische indruk.

Spinkamålagraniet is min of meer een verkleinde uitgave van

Halengraniet. Dit graniettype maakt net als Halengraniet deel uit van het

granietgebied in de provincie Blekinge, in het zuidoosten van

Zweden. Ook Spinkamålagraniet bevat talrijke, evenwijdig

gerangschikte kaliveldspaattabletjes, maar deze zijn maximaal

6 mm groot. Van enige afstand doet deze graniet in kleur en

korreling wel denken aan Stockholmgraniet.





 

 

 

© 2010-heden Kijkeensomlaag.nl
Flag Counter