Conglomeraten
AddThis Social Bookmark Button

 

 

Conglomeraten zijn evenals zandstenen afzettingsgesteenten

ofwel sedimentaire gesteenten. Het verschil tussen beide

gesteenten is gradueel. Zandsteen met grovere zandkorrels

gaat geleidelijk over in conglomeratische zandsteen. De grens

ligt bij een korrelgrootte van ongeveer 2mm.  Echte

conglomeraten zijn nog veel grover met tenminste 50%

grote en kleinere grindstenen.


 

Conglomeraten ontstaan door verkitting van grove grindhoudende 

rivierafzettingen. Ook ontstaan ze aan de voet van gebergten uit

grindhoudende lagen in puinwaaiers. Veel conglomeraten ontstaan

ook in de brandingszone langs rotskusten. Door de branding 

eroderen kustgesteenten, waarbij de losse steenbrokken door het

zeewater verkleind en afgesleten worden tot grindstenen. Zeewater

sorteert de stenen naar grootte, soms blijft dit echter achterwege.  

Wat structuur betreft zijn conglomeraten goed te vergelijken met

beton. Beton is niet anders dan een anthropogeen conglomeraat,

dus door mensen gemaakt.

 

 

 

Conglomeratische_zandsteen_-_Hoge_Veld_Norg Conglomeratische_arkose_-_Nijbeets_Frjpg

Conglomeratische zandsteen - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).

Zeer grofkorrelige zandstenen met korrels groter dan 2mm zijn eigenlijk conglomeraten. Om echt conglomeraat genoemd te mogen worden moet het percentage rolstenen 50% of meer zijn. Gesteenten als op de foto hierboven noemt men daarom  conglomeratische zandsteen.

Conglomeratische zandsteen - Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.)

De grijsachtige rolsteentjes zijn van kwarts. De rode brokjes en de rode matrix bestaan voor een belangrijk deel uit veldspaatfragmenten. Dit type veldspaatrijke zandstenen noemt men arkose. Ze ontstaan in de nabijheid van verwerend graniet. De intens rode kleur wordt veroorzaakt door hematiet.

 

 

De grindbestanddelen in de meeste conglomeraten zijn niet gesorteerd.

De samenstelling van de stenen is vaak divers en is altijd afhankelijk

van de herkomst. Er zijn conglomeraten die slechts uit een uniform

soort grindstenen bestaan. Langs de kanaalkust in Frankrijk en

Engeland bijvoorbeeld komen steenstranden voor die vrijwel uitsluitend

uit afgerolde vuurstenen bestaan. Verharden deze tot conglomeraat

dan noemt men deze typen mono- of oligomict. Het meest komen

polymicte conglomeraten voor. Deze bestaan uit meerdere

gesteentesoorten. Dergelijke conglomeraten zijn ook bonter gekleurd.

 

Naast conglomeraten die uit grindhoudende rivierafzettingen zijn ontstaan

of uit grindbanken langs zeekusten, kennen we nog andere conglomeraattypen.

Bekend, ook als zwerfsteen, zijn vulkanische conglomeraten. Deze ontstaan

bij vulkanische uitbarstingen o.m. uit modderstromen (lahars). De

stenen erin zijn in meer of mindere mate afgerond en bestaan uit

vulkanische gesteentesoorten als porfier, basalt e.d.

 

 

Conglomeraat__-_Sellingerbeetse Conglomeraat_-_Wilsum

Conglomeraat - Zwerfsteen van Sellingerbeetse (Gr.).

Dit type grindhoudende afzettingen ontstaat in hoog energetische milieus, bijv. in snelstromende rivieren. De hoekig afgeronde rolstenen bestaan allemaal uit kwarts en kwartsiet. Conglomeraten met rolsteentjes van één soort gesteente noemt men monomict.

Conglomeraat - Zwerfsteen van Wilsum (Dld.).

Hoogstwaarschijnlijk is dit een Carbonische conglomeraat, die afkomstig is van een van de Boven-Carbonische horstgebieden in de omgeving van Osnabrück.

Kwartsietconglomeraat_-_Norg Digerberg_conglomeraat_-_Donderen_Drjpg

Kwartsietconglomeraat - Zwerfsteen van Norg (Dr.)

De rolstenen in dit gesteente bestaan vrijwel uitsluitend uit dichte, (diagenetische) kwartsiet. De rode kleuren worden door hematiet veroorzaakt. Zoals de meeste noordelijke zwerfstenen van conglomeraat is ook deze van Precambrische ouderdom. De herkomst is onbekend.

Vulkanisch conglomeraat - Zwerfsteen van het Hoge Veld (Norg).

Dit gesteente staat bekend als Digerbergconglomeraat en is afkomstig uit Dalarne in Midden-Zweden. De rolstenen uit dit conglomeraat zijn meest van porfier. Digerbergconglomeraat is een gidsgesteente.

 

 

Enigszins afwijkend, maar toch conglomeraat, is versteende keileem.

Keileem is een ongesorteerde afzetting die onder gletsjers en landijs

ontstaat uit voornamelijk fijngemalen gesteente. Keileem bestaat

uit een mengsel van klei, zand, grind en grotere stenen. Aangezien

de meegenomen stenen uit een vrij groot gebied afkomstig kunnen

zijn, zien versteende keilemen er vaak bont uit.  Men noemt deze

gesteenten tilliet. Tillieten bevatten in tegenstelling tot de andere

conglomeraten gesteenten als graniet, gneis, schist e.d. In tillieten

zijn de grootteverschillen tussen de stenen vaak erg groot. De stenen

zijn doorgaans minder dicht opeen gepakt dan in gewone conglomeraten.

 

 

Tilliet_-_Ellertshaar Tilliet_-_Hoge_Veld_Norg

Tilliet - Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).

Tilliet is versteende keileem. Keileem is een gidsafzetting die door gletsjers en landijs wordt gevormd. Keileem bestaat uit een mengsel van klei, zand, grind en grotere stenen. De stenen in bovenstaande zwerfsteen zijn verschillend van grootte, zijn hoekig afgerond en liggen voor het grootste deel los van elkaar in een ongelijkkorrelige matrix.

Tilliet - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).

Tillieten zien er vaak 'bont' uit door een verscheidenheid aan stenen van verschillende samenstelling. In bovenstaande tilliet zijn ze van graniet. De slechte afronding, de afwezigheid van sortering en de grote spreiding in korrelgrootte van de bestanddelen is karakteristiek voor keileem.

   

 

Als zwerfsteen zijn conglomeraten niet erg algemeen. De meeste zijn 

van Precambrische ouderdom. Op een enkele uitzondering na is de

herkomst ervan niet bekend. De meeste conglomeraten die in Drenthe

als zwerfsteen worden gevonden zijn verkit door kiezel. De zandkorrels

en grindstenen zijn hecht met elkaar verbonden tot harde gesteenten.

Behalve kiezel kan het bindmiddel ook kalk zijn of het ijzermineraal

limoniet.

 

Roestbruine, limonitische conglomeraten zijn meestal ter plaatse in

de bodem ontstaan door ijzerhoudend kwelwater. Feitelijk

zijn dit geen zwerfstenen. Hetzelfde is het geval met ter plaatse

gevormd keileemconglomeraat. Door uitscheiding van secundaire kalk

kunnen lokaal partijen keileem en grindhoudend smeltwaterzand

verkitten tot keiharde gesteenten. Hiervan zijn op een aantal plaatsen

in kalkhoudende keileem op de Hondsrug voorbeelden gevonden.

 

Conglomeraten


Conglomeraat_-_Borger Conglomeraat_-_Breetze_Dldjpg

Precambrische conglomeraat - Zwerfsteen van Borger (Dr.).

De meeste conglomeraattypen zijn van Precambrische ouderdom. De herkomst in Scandinavië is meestal niet bekend.

Precambrisch conglomeraat - Zwerfsteen van Borger (Dr.).

Bovenaanzicht met vrijgeprepareerde kwartskiezels. Het oppervlak doet denken aan dat van gewassen beton.

Kwartsiet_conglomeraat_-_Werpeloh_Dldjpg Kwartsconglomeraat_-_Hoge_Veld_Norg

Kwartsietconglomeraat - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

De afzonderlijke rolstenen zijn slecht afgerond. Ze liggen los van elkaar ingebed in een grofkorrelige zandige grondmassa. Men noemt dit type conglomeraat wel matrixgesteund. Indien de rolstenen van hetzelfde gesteentetype zijn, noemt men dit monomict.

Kwartsconglomeraat - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).

Het monomicte gesteente bestaat volledig uit grote en kleinere kwartscomponenten. Niet uitgesloten is dat we hier met een Höörconglomeraat uit Zuid-Zweden te doen hebben.

Conglomeraat__-_Ees Conglomeraat_-_Haddorf

Precambrische conglomeraat - Zwerfsteen van Ees (Dr.).

Een ietwat bont type conglomeraat met rolstenen van verschillende samenstelling. Dergelijke conglomeraattypen noemt men polymict.

Precambrische conglomeraat - Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).

Deze Precambrische conglomeraat bestaat uit verschillende soorten rolstenen. Sommige zijn van kwarts of kwartsiet, andere zijn van graniet en gneis. 

Conglomeraat_-_Gasselternijveen Conglomeraat_-_Lieveren

Kwartsietconglomeraat - Zwerfsteen van Gasselternijveen (Dr.).

De conglomeraat hierboven bestaat volledig uit zandkorrels en grindrolstenen van kwarts en kwartsiet. Hoewel de meeste conglomeraten ongeschikt zijn als gidsgesteente, zou de steen op de foto een Höörconglomeraat uit Zuid-Zweden kunnen zijn. Dit monomicte conglomeraattype bevat louter rolstenen van kwarts en kwartsiet. Voordat verkitting plaats vond was de grindafzetting blootgesteld aan een langdurige chemische verwering. Alleen de meest weerstand biedende componenten blijven dan over. Meestal zijn dat kwartscomponenten.

Rode conglomeraat - Zwerfsteen van Lieveren (Dr.).

Een merkwaardig roodgekleurd type conglomeraat. De kleur wordt veroorzaakt door hematiet. Niet alleen de matrix is er mee doordrenkt, ook de afzonderlijke rolstenen zijn door het ijzermineraal vergaand rood gekleurd.

Diamictiet_-_Govelin_Dldjpg Keileemconglomeraat_-_Gieten

Conglomeraat, polymict type - Govelin (Dld.).

Een bijzonder type conglomeraat dat zwakmetamorf beïnvloed is. Niet duidelijk is of het gesteente indertijd ontstaan is in stromend water, uit een keileemafzetting of door afglijding, vandaar dat men daarvoor wel de uitdrukking 'diamictiet' gebruikt. Het gesteente vertoont gelijkenis met de tilliet (= verhard keileem) die recentelijk ontdekt is bij Hällefors in West-Bergslagen in Zweden.

Keileemconglomeraat - Plaatseigen vorming Gieten (Dr.).

In kalkhoudende keileem kan kalk in grondwater oplossen en elders weer neerslaan. Hierbij kan het keileem zelf, maar ook smeltwaterzand en/ of smeltwatergrind tot een hard gesteente aaneen kitten. Het verschijnsel treedt in de Hondsrug vooral op in de Nieuweschootkeileem tussen Haren en Groningen en bij Gieten.

 

 

 

Cementconglomeraten

 

Conglomeratische_cementkwartsiet_-_Ellertshaar_Drjpg Cementconglomeraat_-_Haddorf

Cementconglomeraat - Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).

Dit type conglomeraat is in het Tertiair door chemische processen op geringe diepte in de bodem verkiezeld tot een dicht, keihard gesteente. De herkomst is vermoedelijk Bohemen in Tsjechië.

Cementconglomeraat - Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).

Enigszins vergelijkbare, verkiezelde zand- en grindafzettingen komen ook voor in de omgeving van Helmstedt, vlak bij voormalige Oostduitse grens. Ontbreken rolstenen dan noemt men het gesteente cementkwartsiet.

Conglomeratische_cementkwartsiet_-_Walchum_Dld Cementconglomeraat_-_Ellertshaar

Cementconglomeraat - Zwerfsteen van Walchum (Dld.).

Cementkwartsieten worden vaker gevonden dan deze conglomeratische typen. Het ontbreken van andere gesteenten dan kwartsrolstenen en kwartsieten is een aanwijzing voor een vergaande chemische verwering.

Cementconglomeraat - Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).

Gezaagd en gepolijst oppervlak.De kwarts en kwartsietrolstenen liggen grotendeels vrij van elkaar ingebed in een cement-achtige matrix. De zandkorrels daarin zijn veelal hoekig.

 

 

 

Vulkanische conglomeraten


Digerbergconglomeraat_-_Weissenhaus Digerbergconglomeraat_-_Todendorf

Digerbergconglomeraat - Zwerfsteen van Weissenhaus, Oostzee (Dld.).

In Dalarne in Midden-Zweden komen op een aantal plaatsen vulkanische conglomeraten voor. De rolstenen bestaan uit verschillende porfiertypen.

Digerbergconglomeraat - zwerfsteen van Todendorf, Oostzee (Dld.).
Digerbergconglomeraat_2_-_Lathum Digerbergtuf_-_Neuenkirchen

Digerbergconglomeraat - Zwerfsteen van Lathum (Gld.).

Het conglomeratische gesteente bestaat voor het grootste gedeelte uit een korrelige grondmassa van vulkanische oorsprong met daar in bijgemengd sedimentpartikels van andere oorsprong. Herkomst in Dalarne in Midden-Zweden.

Conglomeratische Digerbergtuffiet - Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).

In een hoofdmassa die uit vulkanische componenten bestaat, zijn brokjes en rolsteentjes van graniet en kwarts opgenomen. Dergelijke gemengde gesteenten noemt men wel tuffiet. Herkomst Dalarne in Midden-Zweden.

Vulkanische_conglomeraat_2__-_Werpeloh_DldJPG Vulkanische_conglomeraat_3_-_Werpeloh_Dldjpg

Vulkanisch conglomeraat uit het Oslogebied in Zuid-Noorwegen - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

De enigszins hoekig afgeronde rolstenen in het gesteente bestaan voornamelijk uit rhombenporfier, een syenitisch gesteente van vulkanische oorsprong. De veldspaten (witte vlekjes) zijn in dit gesteente rhombisch (=spoel- of ruitvormig) van vorm. Het conglomeraat zou ook rhombenporfierconglomeraat genoemd mogen worden.

Vulkanisch conglomeraat uit het Oslogebied - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Gesteenten als op de foto zijn in het Zuid-Noorse herkomstgebied steeds van lokale oorsprong. De rolstenen erin zijn vaak zeer divers. De donkere stenen zijn van basalt.

 

 

 

Vuursteenconglomeraat

 

Vuursteenconglomeraat_-_Werpeloh

Vuursteenconglomeraat - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

De vuurstenen zijn aan het strand van een Tertiaire zee tot rolstenen afgerond. De donkere rand van de stenen is aan verweringsinvloeden te danken.

 

 

 

 


 
Flag Counter